İçeriğe geç
  • Kurtuba
  • Emirlik (756–929)
  • Hilafet (929–1031)

Yayın: 13 Kasım 20262 dk okuma

Kurtuba Ulu Camii: Kemerler ve Mihrap

Kırmızı-beyaz kemerleri ve sekizgen mihrabıyla Kurtuba Ulu Camii: I. Abdurrahman’dan Mansûr’a iki yüzyıl boyunca büyüyen, 1236’dan beri katedral olarak kullanılan bir mabedin hikâyesi. Örnek içerik — editörler tarafından değiştirilecek.

Kurtuba Ulu Camii’nde mermer sütunlar üzerinde yükselen kırmızı-beyaz çift katlı kemerler
Fotoğraf: ⁨PerryPlanet / Wikimedia Commons⁩ · Public domain · Kaynak

Sesli yazı

Sesli sürüm hazırlanıyor.

Kurtuba Ulu Camii’ne giren biri daha ilk adımda yönünü kaybeder. Kapıdan içeri girince karşınıza bakışı yönlendiren bir duvar ya da kubbe çıkmaz; her yöne doğru tekrarlanan sütunlardan ve kırmızı-beyaz kemerlerden oluşan bir orman çıkar. Bugün İspanyolların kısaca “Mezquita” dediği bu yapı, Endülüs Emevîlerinin iki yüzyılı aşkın bir süre boyunca genişlettiği ulu camiydi; 13. yüzyıldan beri ise bir katedral olarak kullanılıyor.

İnşaatı, Endülüs’te bağımsız Emevî emirliğini kuran I. Abdurrahman 785 civarında başlattı. Rivayete göre caminin yerinde daha önce bir Vizigot kilisesi bulunuyordu. İlk harimde kullanılan sütun ve başlıkların önemli bir kısmı, şehirdeki Roma ve Vizigot yapılarından devşirildi; bu yüzden boyları ve süslemeleri birbirinden farklıdır.

Kemerlerden bir orman

Devşirme sütunlar böyle geniş bir salon için fazla kısaydı. Ustalar bu soruna zekice bir çözüm buldu: Her sütunun üzerine bir payanda yükselttiler ve kemerleri iki kat hâlinde kurdular. Alttaki at nalı kemerler sütunları birbirine bağlarken üstteki yarım daire kemerler tavanı taşıdı; salon böylece hem yükseldi hem de ferahladı. Kemer taşlarının tuğla ve taş olarak sırayla dizilmesi, yapıyı tanınır kılan kırmızı-beyaz ritmi ortaya çıkardı. Bazı araştırmacılar bu fikrin ilhamını Roma su kemerlerinde arar.

Kurtuba Ulu Camii’nin çok sütunlu harim bölümünde art arda uzanan kemerler
Harimde art arda uzanan kemer dizileri: Her genişletmede aynı düzen sadakatle tekrarlandı.Fotoğraf: ⁨Gzzz / Wikimedia Commons⁩ · CC BY-SA 4.0 · Kaynak

Cami, Kurtuba ile birlikte büyüdü. II. Abdurrahman 9. yüzyılda harimi güneye doğru uzattı. Asıl büyük sıçrama ise 960’larda, II. Hakem döneminde geldi: Yeni genişletmeyle birlikte yeni bir mihrap, halifeye ayrılmış bir maksure ve kaburgalı kubbeler inşa edildi. 10. yüzyılın sonlarında Mansûr camiyi bir kez daha genişletti; bu kez doğuya doğru, çünkü güneyde nehir artık yer bırakmıyordu. Her ek aynı kemer düzenini sürdürdüğü için yapı bugün de şaşırtıcı bir bütünlük taşır.

Bir oda olarak mihrap

II. Hakem’in mihrabı, alışılmış bir duvar nişi değildir; kıble duvarında açılan küçük, sekizgen bir odadır ve tavanını deniz kabuğu biçiminde bir kubbe örter. Odanın at nalı biçimindeki giriş kemeri, altın zeminli mozaiklerle kaplıdır. Kaynaklara göre Bizans imparatoru bu mozaikler için Kurtuba’ya bir usta ve mozaik taşları göndermişti. Mozaik şeritlerin arasında Kur’an âyetleri ve inşa kitabeleri yer alır.

Kurtuba Ulu Camii mihrabının altın mozaiklerle süslü at nalı kemerli girişi
Mihrabın altın mozaikli girişi; kemerin ardında küçük sekizgen oda açılır.Fotoğraf: ⁨Jebulon / Wikimedia Commons⁩ · Public domain · Kaynak

Dikkatli bir ziyaretçi bir ayrıntıyı daha fark eder: Kıble duvarı Mekke yönüne değil, kabaca güneye bakar. Araştırmacılar bunun nedenini hâlâ tartışır; kimi Suriye’deki Emevî camilerinin geleneğine, kimi şehrin daha eski yol düzenine işaret eder. Bu konuda kesin bir cevap yoktur.

1236’da Kastilya Kralı III. Fernando Kurtuba’yı aldığında cami bir katedrale dönüştürüldü. 16. yüzyılda harimin tam ortasına yüksek bir katedral nefi inşa edildi; kemer ormanının içinden yükselen bu yapı, binanın katmanlı tarihinin bugün en çarpıcı izidir. Yapı 1984’te UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı; 1994’te bu kayıt Kurtuba’nın tarihî merkezini de kapsayacak şekilde genişletildi.

Kaynakça

  1. Jerrilynn D. Dodds (ed.), Al-Andalus: The Art of Islamic Spain (The Metropolitan Museum of Art, 1992) · Yazılı kaynak

    Endülüs sanatı üzerine kapsamlı sergi kataloğu; Ulu Cami’nin mimarisi için temel başvuru. Editör doğrulaması bekliyor (örnek).

  2. Jonathan M. Bloom, Architecture of the Western Islamic World, 700–1800 (Yale University Press, 2020) · Yazılı kaynak

    Batı İslam dünyası mimarisinin genel tarihi; genişletme evreleri ve mihrap için. Editör doğrulaması bekliyor (örnek).

  3. Hugh Kennedy, Muslim Spain and Portugal: A Political History of al-Andalus (Longman, 1996) · Yazılı kaynak

    Emevî hükümdarlarının siyasi bağlamı için. Editör doğrulaması bekliyor (örnek).

  4. UNESCO World Heritage List: Historic Centre of Cordoba · Web kaynağı

    Dünya Mirası kaydı (1984; 1994’te genişletildi). Editör doğrulaması bekliyor (örnek).

Yazıyı bitirdin mi?

3 soru. Her soru için 15 saniyen var; hızlı ve doğru cevap daha çok puan getirir.

Kazanılacak rozet: Kurtuba Kemercisi